زیب النساء بیگم
متخلص به «مخفی» 1113ـ 1048 هجری دختر بزرگ شاهنشاه اورنگ زیب، و شاگرد ارشد ملا محمد سعید اشرف مازندرانی است. وی بزرگترین شاعره فارسی زبان هند است که در علوم عربی و فارسی دانا بود. اکثر اوقات در صحبت اهل ادب و تشویق شان می گذراند و بتزویج نگرایید. در سرودن شعر سحر می کرد. دیوانش بالغ بر پانزده هزار بیت مشتمل بر غزلیات و قصاید و مخمسات و رباعیات و ترجیع بند و ترکیب بند است[1] از سبک عرفی پیروی کرده و برای شوخیهای شاعرانه شهرت خاصی دارد.
از اوست:
بلبل از گل بگذرد چون در چمن بیند مرا
بت پرستی کی کند گر برهمن بیند مرا
در سخن مخفی شدم مانند بو در برگ گل
هر که خواهد دیدنم گو در سخن بیند مرا
¯
عشق چون آید برد هوش دل فرزانه را
دزد دانا می کشد اول چراغ خانه را
آنچه ما کردیم با خود هیچ نابینا نکرد
در میان خانه گم کردیم صاحب خانه را
¯
برو طواف دلی کن که کعبه ی مخفی است
که آن خلیل بنا کرد و این خدا خود ساخت
¯
گر چه من لیلی اساسم دل چو مجنون در هواست
سر به صحرا می زنم لیکن حیا زنجیر پاست
بسکه بار غم برون انداختم بر آسمان
جامه نیلی کرد اینک بین که پشت او دوتاست
دختر شاهم ولیکن رو به فقر آورده ام
زیب و زینت بس همینم نام من زیب النساست
¯
از قضا آئینه ی چینی شکست خوب شد اسباب خود بینی شکست
¯
از تاب و تبم مهر و سما را که خبر کرد؟
وز گریه ی من ابر و هوا را که خبر کرد؟
بیرون همه سرسبز و درونم همه پر خون
از حالت من برگ حنا را که خبر کرد؟
¯
می چنان کرد مریدم که اگر پیر شوم
در کفم جای عصا گردن مینا باشد
¯
بشکند دستی که خم در گردن یاری نشد
کور به چشمی که لذت گیر دلداری نشد
کا رما آخر شد و آخر ز ما کاری نشد
مشت خاک ما غبار کوچه ی یاری نشد
سالها خون جگر در ناف آهو شد گره
مشک شد اما چه شد خال رخ یاری نشد
¯
شمعیم و خوانده ایم خط سرنوشت خویش
ما را برای سوز و گداز آفریده اند
¯
ای صدف تشنه بمیر و سوی نیسان منگر
بهر یک قطره ی آبی شکمت بشکافند
¯
پروانه نیستم که به یک شعله جان دهم
شمعم که جان گدازم و دودی نیاورم
¯
گفتم : ای مه با رقیب روسیه کمتر نشین
زیر لب خندید و گفت: او نیز می گوید چنین
¯
ای آبشار نوحه گر از بهر چیستی؟
چین بر جبین فکنده ز اندوه کیستی؟
دردت چه درد بود که چون من تمام شب
سر را به سنگ می زدی و می گریستی؟
فعلن آنچه در این وبلاگ منتشر می شود تحقیق جامعی است درباره ی شعر فارسی در هند و سند، که توسط دکتر هرومل سدارنگانی انجام گرفته و سال ها پیش به انتشار رسیده،اما از آنجایی که این کتاب ارزشمند در دسترس همگان نیست و چاپ مجدد نشده، تصمیم گرفتیم مطالب این کتاب را به طور کامل در وبلاگی قرار دهیم تا همه علاقه مندان بتوانند از این کتاب استفاده کنند. در زیر مقدمه مولف را می خوانید.