منشی شیوکرام تقوی متخلص به عطارد
متوفی به سال 1195 هجری، شاعر شیرین زبان هندو نژاد می باشد که در عهد کلهوره در زمان میان غلامعلی شاه و محمد سرافراز خان زندگی می کرد، و از شاگردان محمد تتوی مشهور است. اگر چه دیوانی مرتب از اشعارش نداریم ولی بنابر آنچه به دست رسیده به احتمال قوی دیوانی داشته است. اغلب به غزل می پرداخت و گاهی شعر مرصع نیز می گفت. به دستور سرافراز خان داستان هیر و رانجهه را بنام «محبت نامه» در نثر مسجع شروع کرد ولی تا به عقد اجباری هیر نرسیده بود که سرپرستش به قتل رسید و داستان ناتمام ماند.[1]
نمونه ای از اشعارش:
ناقصان را همدم نیکان شدن کامل کند
گل ز فیض گرم جوشی عطر سازد آب را
¯
هزار یوسف مصری به نیم جو نخرد
خبر کنند ز حسنت اگر زلیخا را
¯
عطارد، خواب زان در چشم من شبها نمی آید
که یک شب دیده ام در خواب چشم نیمخوابش را
¯
کردم به رویش یک نظر در یک نظر برد آن پسر
اول ز دستم دل به در، و آنگه ز دل آرام را
¯
تا به کوی دوست بودن دسترس باشد مرا
دوزخی باشم اگر جنت هوس باشد مرا
¯
در چمن بلبل به کنج آشیان هرگز ندید
آن فراغتها که در گنج قفس باشد مرا
¯
زان خسرو شیرین دهن گر بشنوم شیرین سخن
شویم به خون خویشتن چون کوهکن رخسارها
آن مطرب بربط سرا کردست چون بربط مرا
از هر رگم خیزد نوا در پرده همچون تارها
¯
عقده از کار کسی خواهد گشود این روزگار
هر که را در کف به رنگ غنچه یک مشت زر است
¯
سجده در سومنات و کعبه یکیست
هر دو جا سر به سنگ کوفتن است
¯
تا گوشه ی ابروی ترا دید عطارد
ازحلقه بگوشان تو و گوشه نشین است
¯
نخست دل به تو دادن چقدر آسان بود
کنون دل از تو گرفتن چه مشکل افتاده است
چنان به راه تو افتاد ز اهل دل دلها
که دل به راه تو منزل به منزل افتاده است
صبا ز لیلی محمل نشین من چه خبر
که ناقه در گل و از ناقه محمل افتاده است
¯
در شب هجران ندانم چشم من چون می گریست
اینقدر دانم که از شب تا سحر خون می گریست
ای که می پرستی به لطف از گریه ی چشمم، مپرس
لطف تو بسیار کم می دید و افزون می گریست
¯
صریر خامه در وصف تو انفاس صبا دارد
هزاران نوگل معنی به دامان ورق ریزد
¯
مرد را موج هنر باشد محیط آرزو
تیغ را از جوهر خود آب در زنجیر شد
¯
طپیدن دل افتادگان خطر دارد
زمین چو لرزه خورد خانه ها خراب شود
[1] . مثنویات هیرو رانجها 54.
فعلن آنچه در این وبلاگ منتشر می شود تحقیق جامعی است درباره ی شعر فارسی در هند و سند، که توسط دکتر هرومل سدارنگانی انجام گرفته و سال ها پیش به انتشار رسیده،اما از آنجایی که این کتاب ارزشمند در دسترس همگان نیست و چاپ مجدد نشده، تصمیم گرفتیم مطالب این کتاب را به طور کامل در وبلاگی قرار دهیم تا همه علاقه مندان بتوانند از این کتاب استفاده کنند. در زیر مقدمه مولف را می خوانید.